Журналдың редакциясы мәтінді өңдеуге, деректерді талдауға және ғылыми жұмысты оңтайландыруға арналған құрал ретінде генеративті ЖИ әлеуетін таниды. Алайда:
- авторлар мақаланың мазмұнына, соның ішінде деректердің дәлдігіне, түпнұсқалылығына және әдептілігіне толық жауап береді.
- ЖИ пайдалану авторларды академиялық адалдық стандарттарын (плагиат, деректерді жасау және т.б.) сақтаудан босатпайды.
Егер мұндай құралдар тек қосалқы міндеттер: түзету, грамматиканы тексеру, құрылымдау, бейнелерді өңдеу үшін ғана пайдаланылса, ЗИ қолдану бапта көрсетілуге тиіс.
ЖИ пайдалану авторды ұсынылған материалдың түпнұсқалығы, дұрыстығы және ғылыми дұрыстығы үшін жауапкершіліктен босатпайды.
Тиісті бейімделусіз ЖИ-генерацияланған мәтінді қайталау жариялау этикасын бұзу болып саналады.
ЖИ деректерді бұрмалау, ақпаратты бұрмалау немесе авторлық құқықтарды бұзу үшін пайдалануға тыйым салынады.
ЖИ пайдаланудың ашықтығы
Егер автор кез келген кезеңде (редакциялау, кодты/формуланы генерациялау, деректерді визуализациялау) ЖИ пайдаланған болса, ол мұны «Қорытындылар» бөлімінен кейін көрсетуі тиіс: құрал атауы (мысалы, ChatGPT, Gemini, Copilot және т.б.); қолданудың нақты тәсілі (мысалы, «мәтінді аудару үшін», «құрылымды оңтайландыру», «грамматиканы тексеру» және т.б.).
ЖИ көмегімен жасалған кез келген мазмұнды деректерді немесе контексті дұрыс түсіндірмеу тәуекелдерін болдырмау үшін авторлар верификациялауы және қосымша тексеруі тиіс.
Автордың жауапкершілігі
ЖИ-генерацияланған үзінділерді қоса алғанда, жарияланымның мазмұны үшін жауапкершілік толығымен авторларға жүктеледі.
ЖИ құралдары автордың авторлық үлесін ауыстыру ретінде емес, көмекші құрал ретінде ғана пайдаланылуы мүмкін.
Барлық нәтижелер авторлармен бейімделуі және түсіндірілуі тиіс.
Авторлар зияткерлік меншікті қорғау туралы ережелерді қоса алғанда, Қазақстан Республикасы заңнамасының, халықаралық нормалар мен ішкі нормативтік құжаттардың, сондай-ақ Университеттің ІНҚ талаптарын сақтауға міндетті.
Жарияланымдардың түпнұсқалығын тексеру
Журналдардың редакциялары ЖИ-генерацияланған контентті талдауды қоса алғанда, антиплагиат жүйесін қолдану құқығын өзіне қалдырады.
Қолжазбаның түпнұсқалығы StrikePlagiarism жүйесінде алдын ала тексеріледі, бірегейлік дәрежесі 75 пайыздан (%) жоғары мақаланың мәтіні және 40 пайыз % ЖИ дәрежесі бар контент индикаторы қосарланған жасырын рецензиялауға жіберіледі.
Қажет болған жағдайда редакция ЖИ-дің қолданылуы туралы қосымша ақпарат сұрата алады.
ЖИ пайдаланылғаны анықталған және бұл туралы мақалада нұсқау болмаған кезде редакция мақаланы қабылдамайды.
Авторлық үлесінсіз тек ЖИ жасаған мақалалар жарияланымға қабылданбайды.
Деректердің құпиялылығы
ЖИ пайдалану дербес және құпия деректерді қорғау нормаларына сәйкес келуі тиіс.
ЖИ-ға қатысты барлық әрекеттер ҚР заңнамасына және этика мен ақпаратты қорғау саласындағы халықаралық стандарттарға сәйкес болуы тиіс.
Жарияланымдармен жұмыс істеуде пайдалануға болатын ЖИ құралдары:
- ChatGPT, Jasper AI - мәтінді генерациялау және редакциялау үшін;
- EndNote, Zotero - библиографиямен жұмыс істеу үшін;
- Tableau, Python (pandas, matplotlib модульдері) - деректерді визуализациялау үшін;
Мәтінді тексеру және аудару үшін
- Grammarly, DeepL
Құжат ЖИ технологияларының дамуына және академиялық тәжірибедегі өзгерістерге қарай қайта қаралуға және өзектендірілуге тиіс.
